Kalibracja narzędzi dynamometrycznych. Dlaczego jest tak ważna i jak ją zrobić?
Kalibracja klucza dynamometrycznego to przywrócenie jego dokładności pomiarowej. Klucze poddaje się procesom zbliżonym do warunków, w jakich dokonują badań. Dla utrzymania jakości pomiarów kalibrację należy prowadzić w określonych odstępach czasu.
Dokręcanie i kontrola połączeń gwintowanych za pomocą klucza dynamometrycznego to czynności niezbędne do zachowania sprawności połączeń. Sam klucz to narzędzie bardzo precyzyjne i wymagające sporo uwagi. Regularna kalibracja klucza dynamometrycznego jest jednym z procesów, którym te narzędzia trzeba poddawać regularnie. Na czym polega, jak często należy kalibrować klucz i czy można dokonać tego w warunkach domowych? Odpowiedzi znajdziesz w poradniku.
Dlaczego konieczna jest kalibracja kluczy dynamometrycznych?
Przykręcanie śrub i nakrętek nie zawsze powinno być przeprowadzane ręcznie i kontrolowane metodą „na oko”. W wielu połączeniach śrubowych wskazywana jest siła, z jaką elementy muszą być skręcane. Wartość podawana jest w kilo niutonometrach (kNm). Jej przekroczenie może doprowadzić do zniszczenia gwintów w połączeniu. Z kolei dokręcenie z mniejszą siłą nie daje pewności, że elementy są skręcone stabilnie.
Narzędziami przeznaczonymi do pomiaru poziomu dokręcenia połączeń gwintowanych są klucze dynamometryczne. Maja głowicę identyczną z kluczami grzechotkowymi, jednak charakteryzuje je nieco dłuższe ramię zakończone pokrętłem do regulacji. Jeśli siła dokręcenia śruby osiągnie wartość zadaną za pomocą pokrętła, klucz wyda charakterystyczne stuknięcie i nie będzie dokręcał z większą mocą.
Elementem odpowiedzialnym za regulację jest sprężyna umieszczona wewnątrz rękojeści. Z biegiem czasu może dojść do jej osłabienia lub przemieszczenia, w wyniku czego klucz przestanie uzyskiwać zadane wyniki. Dlatego co pewien czas zalecana jest kontrola i ewentualna kalibracja klucza dynamometrycznego. Dzięki niej klucz znów będzie precyzyjnie wskazywał zadane wartości.
Jak często należy kalibrować narzędzia dynamometryczne?
Większość producentów zaleca kalibrację klucza co 12 miesięcy. Certyfikat potwierdzający takie badanie przeprowadzone w terminie jest często wymagany przez firmy zlecające wykonanie prac montażowych. W branżach przemysłu, gdzie klucz dynamometryczny wykorzystywany jest do kontroli połączeń - do ich dokręcania wykorzystywane są elektronarzędzia - kalibracja klucza dynamometrycznego będzie prowadzona częściej. Zaleca się wykonanie badań przynajmniej po 13 tysiącach dokręconych śrub, chyba że inną wartość wskazuje producent.
Jak kalibruje się narzędzia dynamometryczne?
Kalibracja polega na stworzeniu w warunkach laboratoryjnych konkretnego obciążenia i sprawdzenie, czy klucz wskazuje je poprawnie. Wykorzystuje się do tego specjalistyczne narzędzia pomiarowe. Jak sprawdzić klucz dynamometryczny i jego sprawność? Możesz dokonać tego na kilka sposobów, a wybór konkretnego zależy od przeznaczenia klucza, ilości użytkowanych narzędzi, a także ich zastosowania.
Najlepszym sposobem, jedynym z punktu widzenia przemysłu, jest zlecenie badania. Klucz wystarczy wysłać do laboratorium, które dysponuje urządzeniem do kalibracji kluczy dynamometrycznych. Laborant wystawia certyfikat, w którym potwierdza sprawność narzędzia i prawidłowe wyniki pomiarowe. Koszt takiego badania wynosi od stu do kilkuset złotych za pojedyncze badanie.
Drugi sposób to inwestycja w przyrząd do kalibracji kluczy dynamometrycznych. Takie narzędzie pozwoli samodzielnie wykonywać badania i dokonywać regulacji. Sprawdzi się jednak tylko w dużych zakładach, gdzie używa się wielu narzędzi i często wymagana jest kalibracja klucza dynamometrycznego. Cena takiego narzędzia to około 1000 złotych, zatem przy pojedynczym kluczu inwestycja zwróci się nieprędko.
Kalibracja narzędzi dynamometrycznych w domu. Czy jest w ogóle możliwa?
Trzeci sposób na kalibrację to próba przeprowadzenia pracy samodzielnie w warunkach warsztatowych. W sieci można znaleźć wiele filmików i instrukcji opisujących domowe metody kalibracji klucza dynamometrycznego. Dysponując warsztatem i kilkoma podstawowymi narzędziami jesteś w stanie skalibrować mocno rozregulowany klucz. Musisz jednak pamiętać, że w warunkach domowych nie uzyskasz odpowiedniej dokładności i kalibracja uda się jedynie na mocno rozregulowanych lub uszkodzonych narzędziach. Jeśli narzędzia dynamometryczne stosujesz do profesjonalnych prac przemysłowych, lepiej pomiń tę część poradnika.
Zasada kalibracji w warunkach domowych również polega na stworzeniu warunków zbliżonych do pracy narzędzia. Będzie Ci potrzebne imadło, taśma do mierzenia i waga bagażowa. Przede wszystkim musisz ustawić zakres na poziomie 10 kNm lub innym, który będzie równie wygodny w obliczeniach. Końcówkę klucza trzeba unieruchomić, dlatego najlepszym sposobem jest uchwycenie jej w szczęki imadła.
Następnie w określonym miejscu na rękojeści klucza zamocuj uchwyt, który można złapać za pomocą haczyka wagi. Tu także postaw na okrągłą wartość, czyli 50 cm lub inną wielokrotność 10. Zaczepioną wagę pociągnij do siebie pod kątem prostym do kierunku ramienia. Kiedy rozlegnie się charakterystyczne stuknięcie, odczytaj wartość na wyświetlaczu.
Teraz pora na obliczenia niezbędne do kontroli kalibracji klucza dynamometrycznego w domu. Musisz osiągnąć wartość ustawionych 10 kNm, a takie warunki zaistnieją, kiedy odległość od osi nasadki do miejsca obciążenia wyniesie 1 metr, a obciążenie będzie miało 1 kg. Jeśli wagę przyłożyłeś w odległości 50 cm od osi nasadki, wartość na wadze powinna wynieść 2 kg. Jeżeli było to 20 cm, waga powinna być w granicach 5 kg. Dopuszczalna odchyłka wynosi do 10 %, dlatego wartość mocno odbiegająca od 2 kg oznacza rozkalibrowany klucz.
Żeby go wyregulować, musisz rozkręcić śrubę sprzęgła w dolnej części rękojeści. Znajdziesz tam sprężynę dociskową, która jest dokręcona za pomocą śruby. Jeśli wynik na wadze wyniósł mniej, niż 2 kg, dokręć śrubę i przeprowadź test kolejny raz. Pracę możesz uznać za skończoną, jeśli wynik będzie zbliżony do 2 kg. W razie problemów lepiej zanieś klucz do regulacji specjalistom.